Chị Nh. thân mến,

Cứ hẹn nói chuyện đấu giá với chị đã mấy tháng nay mà tuần nào cũng có chuyện “phải cho kịp thời gian tính” nên lần lữa mãi. Trong thư này và vài thư tới, nhất định sẽ dành cho những chuyện quanh đề tài đấu giá. Đề tài đấu giá cũng như đề tài viện bảo tàng hoặc ca vũ nhạc kich (broadway show) ở đây, chắc không bao giờ viết cho đủ.

Ở Nữu Ước, rất nhiều thứ được đem ra đấu giá. Chiều thứ sáu, đọc trang rao vặt hay trang cuối tuần, lúc nào cũng đầy cả những chi tiết về đấu giá. Một công ty phá sản đem đấu giá tất cả dụng cụ bàn ghế trong sở. Một tiệm ăn thua lỗ đem bán đấu giá từ nồi niêu chén bát đến khăn ăn. Một gia đình giàu có để gia tài lại, con cháu không biết chia ra sao cho công bình, đem tất cả của cải ra đấu giá... Ngoài những buổi đấu giá lâu lâu mới xảy ra một lần, còn có những công ty luôn luôn đem đấu giá những hàng hóa của họ bán như thảm, tranh, đồ cổ v.v... Những công ty này có trụ sở riêng của họ để có thể tổ chức ở nhiều nơi khác nhau. Nhờ vậy hàng hóa của họ được nhiều người biết đến và cũng nhờ phương thức bán hàng kiểu đấu giá họ có thể bán mau hơn, vì chỉ có những người thật thích mới đến mua.

Những người mua đấu giá thường lại nghĩ là mình mua được giá rẻ. Không khí trong những buổi đấu giá rất căng thẳng. Người ta trả tiền để giành giật nhau! Có những món hàng được nhiều người cùng muốn một lúc. Không ai chịu thua ai, ai cũng muốn mình mua được món đó. Đến khi bắt đầu trả giá, người này lên một tiếng, người kia không nhường lại lên tiếp, vì vậy có khi phải mua mắc hơn giá mình định. Thì cũng chịu thôi. Tự an ủi, vì thích quá, không muốn lỡ cơ hội.

Đi mua đồ đấu giá trở thành một trò tiêu khiển cho một số người. Tùy theo sở thích và nhu cầu, mình có thể chọn đi buổi đấu giá về thứ gì. Trước hết mình phải có thì giờ. Phải có tiền. Phải chịu chơi. Muốn khỏi bị “hố” mình cần phải thông hiểu món hàng mình định mua. Thường thường tùy theo buổi đấu giá lớn hay nhỏ, các món hàng trị giá cao hay thấp, người ta để cho mình được quyền vào xem các món hàng một tuần, một ngày, một buổi hay vài giờ trước khi đấu giá. Có những buổi đấu giá rất lớn như gia tài của Jacqueline Onassis, các tác phẩm của Andy Warhol v.v... ban tổ chức phải in những món hàng đấu giá thành những tập đồ mục, trong đó liệt kê và giới thiệu từng món hàng với những chi tiết đặc thù của nó. Người mua nhiều khi không cần đến dự ngày đấu giá, họ chỉ cần gọi điện thoại thẳng đến ban tổ chức khi bắt đầu đấu. Có những người giàu có và kín đáo hơn, họ gửi đại diện đi đấu và không bao giờ lộ diện.

Khi nói đến cơ sở đấu giá thì phải nói đến Christies và Sotheby, cũng như khi nói đến nước ngọt là phải nói đến Coca Cola và Pepsi. Mỗi cơ sở có một đặc điểm riêng. Không lẫn lộn mà cũng không tách rời được.

Sotheby luôn luôn cho mình là tiền phong vì Sotheby được sáng lập từ năm 1774, trước Christie hai năm. Cả hai hãng đều được thành lập tại Luân Đôn. Năm 1964 Sotheby mở chi nhánh đầu tiên tại Nữu Ước, mãi đến 13 năm sau đó, Christie mới thực sự vào Mỹ. Từ đó hai hãng cạnh tranh sát nút với nhau. Sotheby năm nào cũng bán được nhiều hơn Christies. Duy chỉ có năm ngoái, 1996, tổng số bán của Sotheby tổng cộng 1,599 tỉ Mỹ kim (xuống 5% so với năm 1995 bán được 1.67 tỉ Mỹ kim), trong lúc đó tổng số bán của Christies là 1.602 tỉ Mỹ kim (tăng lên 9% từ 1.47 tỉ trong năm 1995). Lần đầu tiên trong 43 năm, Sotheby đứng sau Christies. Được đà, Christies dự định bành trướng ra các thị trường mới ở các nước Á Châu và ở Paris. Christies sắp mở một chi nhánh ở California. Cả hai hãng đều đang tìm cách xâm nhập vào các thị trường khác ngoài thị trường đồ cổ. Họ nhắm vào những dịch vụ hàng ngày liên quan đến những khách hàng triệu phú, tỉ phú. Họ nhắm phục vụ những khách hàng đó trong mọi việc từ mua bán, sửa sang nhà cửa. Từ trang hoàng cho đến thu dọn, tồn kho v.v...

Sotheby và Christies còn muốn nới rộng thị trường đấu giá bằng cách mở lớp dạy cho những người thích đấu giá để họ học hỏi thêm. Khi biết nhiều hơn về thị trường, về những thứ mình thích, người đi đấu giá sẽ tự tin hơn, sẽ không có cảm tưởng như đang bị đe dọa mỗi lần lên giá hoặc giữ giá. Nhờ vậy họ càng thích tham dự nhiều buổi đấu giá. Ngoài ra còn có nhiều lớp dạy cho những người mắt thường như mình có thể định giá những tác phẩm nghệ thuật, phân biệt những món đồ cổ thuộc thời đại nào, giả hay thật, có đáng với giá tiền mình muốn trả hay không.

Thật ra những món hàng khi đem ra đấu giá là những món hàng rất khó định giá. Vì giá trị tình cảm và lịch sử nhiều đồ dùng dù giản dị, dù bình thường bao nhiêu đi nữa cũng có thể mang lại một món tiền lớn nếu những đồ vật đó đã thuộc quyền sở hữu của một nhân vật, một gia đình danh tiếng.

Thư sau sẽ kể chị nghe chuyện đấu giá của các gia đình giàu kếch xù, buổi đấu giá của Jacqueline Kennedy Onassis ở Sotheby gần một năm trước đây.

Hẹn thư sau,

Chị Nh. thân mến,

Hôm nay là ngày St. Patrick. Ngày 17 tháng 3. Ở Nữu Ước nhất là ở miền Đông mà không viết về St. Patrick là thiếu sót.

St. Patrick là một trong những ngày lễ trọng đại của miền Đông nước Mỹ, vì dân gốc Ái Nhĩ Lan rất đông. Ở Boston, các trường học và công sở đều đóng cửa. Dân chúng đi diễn hành vinh danh ông Saint Patrick ở khắp mọi nẻo đường. Sáng hôm nay, người Ái Nhĩ Lan nào đi ra đường cũng mặc áo quần có màu xanh lá cây. Người Ai Nhĩ Lan dùng lá cụm ba (hình lá me) lam quốc huy. Trên khắp hè phố, ai cũng mặc áo có màu xanh lá cây, có người đội mũ lá me, có người vẽ hình lá me trên mặt. Phần lớn gắn huy chương hình lá me, hoặc những huy chương màu xanh lá cây có in sẵn: “Kiss me, I'm Irish” (Hôn tôi, tôi là người Ái Nhĩ Lan). Ai cũng tự hào, ai cũng muốn cho các người xung quanh biết mình là người Ái Nhĩ Lan. Không phải là người Ai Nhĩ Lan 100 phần trăm cũng có máu mủ không đời này thì cũng từ các đời trước, có người còn đeo bảng cho biết họ có bao nhiêu phần trăm dòng máu Ai nhĩ Lan trong người. Ai cũng thấy vinh hạnh được mang dòng máu đó trong người.

Tục truyền rằng ông Thánh Patrick sống từ năm 389AD đến năm 461. Có thuyết cho rằng ông sống trên 100 tuổi và là ông Thánh đã đem những con rắn độc ra khỏi xứ Ái Nhĩ Lan. Các học giả tin rằng thánh Patrick bị bắt cóc từ bên Anh đem qua làm nô lệ cho người Ái Nhĩ Lan khi ông mới trên 10 tuổi. Sáu năm sau đó ông tẩu thoát qua Pháp, vào giòng tu và trở về Ái Nhĩ Lan làm giám mục.

Có tất cả 47 tên thánh trong lịch Thiên Chúa Giáo của người Ái Nhĩ Lan, nhưng tên Thánh Patrick là tên phổ thông nhất. Đi qua Dublin hoặc đi về phía Nam của thành phố Boston, ra đường thử gọi tên Patrick, Pat, Patty, Patricia... thế nào cũng có người ngoảnh mặt lại nhìn.

Chỉ là một hòn đảo nhỏ, có 5 triệu dân số thôi, mà Ái Nhĩ Lan có ảnh hưởng văn hóa rất lớn đối với các nước khác trên thế giới. Mới đây giải Nobel văn chương năm 1995 vào tay một thi sĩ Ái Nhĩ Lan, Seamus Heany. Giải thưởng Văn Sách Quốc Gia của Mỹ (National Book Award) cũng được tặng cho người Mỹ gốc Ái Nhĩ Lan, James Carroll.

Chính phủ Ái Nhĩ Lan muốn phổ biến văn hóa của mình mà không đủ phương tiện nên rất dễ dãi cho những công ty làm phim ảnh, báo chí v.v...Họ giảm thuế, khuyến khích việc khai thác truyền thống văn hóa, nên các nhà chế tạo dĩa nhạc, các công ty điện ảnh thực hiện được nhiều tác phẩm giá trị. Hiện thời có rất nhiều phim ảnh nổi tiếng về Ái Nhĩ Lan như “Michael Collins”. “Some Mother's Son” hoặc mới nhất là “The Devil's Own” do Harrison Ford và Brad Pitt đóng. Những phim này rất thành công vì có nhiều người Mỹ xuất thân từ Ái Nhĩ Lan muốn tìm hiểu về nguồn gốc của họ. Ai cũng rất hiếu kỳ về gốc rễ của mình. Về ca vũ thì có nhóm “Lord of the Dance”, nhóm “River dance” là danh tiếng. Nhóm “River Dance” vừa được giải Grammy.

Từ ngày được độc lập, tách rời Anh Quốc đến nay đã được 75 năm. Qua nhiều thế kỷ, tiếng mẹ đẻ của người Ái Nhĩ Lan gọi là Gaelic bị dân Anh cấm bây giờ vẫn tồn tại. Nạn đói khoai “Black 47”cách đây 150 năm, nạn đói khốn khổ đã đưa hàng trăm ngàn người Ai Nhĩ Lan di dân qua Mỹ. Nơi tụ tập nhiều dân Ai Nhĩ lan nhất nước Mỹ là tiểu bang Connecticut, New york và New Jersey. Tiếng nói của người Ái Nhĩ Lan bắt đầu được thế giới để ý... Những hạt mầm cấy từ cả thế kỷ nay, bây giờ đến lúc sinh sôi, nẩy nở, bây giờ đã trưởng thành. Những cánh hoa thơm, những trái chín mang giống Ái Nhĩ Lan bước ra, vinh danh xứ họ. Thật không có gì làm cho con người hãnh diện bằng được đi ra đường, được khoe với mọi người mình từ đâu đến. Nơi chôn nhau cắt rún của mình vẫn là thiên đường trên hạ giới.

Các đường phố lớn của Nữu Ước hôm nay đóng cửa từ 9:30 sáng đến 5:30 chiều, từ đại lộ số 5 qua đại lộ Madison qua luôn đại lộ Park từ đường số 44 đến đường số 90. Thành phố đầy nghẹt cả người từ mọi nơi đến để đi diễn hành vinh danh thánh Patrick. Người ta hớn hở reo vui, người ta đeo đầy những huy hiệu xanh rờn. Họ hát nhạc Ái Nhĩ Lan, họ múa điệu Ái Nhĩ Lan, họ vui sướng như điên cuồng. Tối nay, những tiệm rượu, nhất là những tiệm rượu đặc biệt của người Ái Nhĩ lan (Pub) sẽ đông cứng cả người. Họ sẽ uống thâu đêm. Nói đến người Ái Nhĩ Lan là phải nói đến rượu, khoai tây và thịt bò ướp mặn (corn beef).

Dù không phải là người Ái Nhĩ Lan, không xuất thân từ Ái Nhĩ Lan, người Nữu Ước nào cũng có những liên lạc với những gia đình gốc Ai Nhĩ lan, không ít thì nhiều. Cả thành phố hôm nay cùng mở hội liên hoan với nhau, cả thành phố đầy cả màu xanh lá me dù mùa xuân chưa tới.

Hẹn thư sau,

LÊ THỊ HÀN