Ở Mỹ (hay các nước ôn đới khác), thông thường mọi sự kiện đều diễn ra trong nhà (indoors) do thời tiết không thích hợp, ngoại trừ những lễ hội vào thời điểm mùa hè, mùa thu hay những phiên chợ trời (Flea market) thường vào cuối tuần mới họp ngoài trời. Việc tồn tại từ hàng chục năm nay một cái chợ với cái tên rất bình dân là "chợ chồm hổm" ở TP New Orleans, bang Louisiana chính là một nét đặc trưng của cộng đồng người Việt Nam ở Mỹ.

Chợ nhóm họp hằng tuần vào sáng thứ bảy trong sân khu chợ Việt Nam trên đường Peltier Blvd và không hề có sạp hoặc bàn để chưng hàng hóa bày bán. Mọi thứ đều bày ra trên mặt đất, được lót bằng giấy hoặc tấm bạt lớn. Người mua kẻ bán, đứng ngồi trao đổi giống y chang các chợ chồm hổm thường thấy ở hai bên đầu cầu hoặc ven vệ đường quốc lộ 1 ở đồng bằng sông Cửu Long nước ta.

Trên đường từ Miami trở về Houston, tôi vừa có dịp đi chợ chồm hổm ở New Orleans ngay phiên họp đầu năm Đinh Hợi vào sáng thứ bảy 24.2.2007. Nghe người quen nói chợ nhóm rất sớm, nhưng hôm tôi đến chợ nhóm trễ. Lý do là bà con đi dự hội chợ xuân Đinh Hợi khai mạc tại khuôn viên nhà thờ Maria Nữ Vương Việt Nam vào tối thứ sáu 23.2 và xem chương trình ca nhạc đầu năm đến gần 12 giờ khuya mới về. Đây có thể xem là hội chợ Tết của người gốc Việt ở Mỹ trễ nhất (trong 3 ngày 23, 24 và 25.2.2007), tuy nhiên lại được tổ chức rất hoành tráng. Lý do năm nay tổ chức lớn như thế - theo lời Đức cha quản hạt - là để mừng dân chúng trong vùng đã "an cư" sau cơn bão Katrina hồi tháng 8.2005. Ở bang Louisiana có nhiều giáo xứ và người gốc Việt có khuynh hướng sống tập trung xung quanh các giáo đường.

Trở lại chợ chồm hổm, người mua kẻ bán ì xèo là vậy, chứ xem ra, chẳng lời lỗ bao nhiêu. Hàng hóa chủ yếu là "cây nhà lá vườn", gồm rau cải, trái cây trồng xung quanh nhà, đồ hải sản của những gia đình có tàu đi biển và nhiều thứ "hầm bà lằng" khác. Một số người chở hàng trên xe hơi của mình rồi bày bán như kiểu "garage sale" vào mùa hè ở Mỹ. Giá cả rẻ hơn nhiều so với các siêu thị, còn hình thức mua bán là "trao tay" và bằng tiền mặt. Nếu quan sát kỹ thì có thể xem đây là một hình thức giao lưu, gặp mặt là chính, nhất là những người lớn tuổi. Cứ vào cuối tuần là họ có dịp để gặp nhau, xem ai còn ai mất, rồi đàm đạo chuyện con cái, chuyện bà con ở quê nhà... Tiện dịp, chúng tôi đi quan sát hậu quả của trận bão lụt quanh vùng thì nhận thấy khu vực mà cộng đồng người Việt sinh sống đã khôi phục sinh hoạt, trong khi nhiều trung tâm mua bán của người Mỹ gần đó vẫn còn bỏ hoang phế. Theo lời cô chủ quán cà phê "Chợt Nhớ" nằm trong khu vực chợ thì New Orleans hiện nay đang rất thiếu người. Những công việc thu nhập dưới 500 USD/tuần đều bị "chê". Cô đang tuyển nhân viên chạy bàn, phục vụ mà kiếm không ra. Theo lời cô thì những người phục vụ ở quán cà phê mỗi ngày thu nhập trên 100 USD (tiền công 50, tiền tip trên 50 USD). Những ngành nghề khác như thợ điện, công nhân xây dựng... cũng đang thiếu người. Trước đây rất nhiều người Việt làm nghề đánh bắt hải sản, nhưng nay thì làm đủ thứ nghề. "Anh cứ xem các bảng quảng cáo cần người trên báo thì biết", cô nói thêm. Nhìn cảnh sinh hoạt là biết ngay thu nhập của cộng đồng Việt Nam ở đây khá cao.

Cái thiếu, có chăng, là hình ảnh quê hương, nhất là khung cảnh ấm cúng ba ngày Tết. Chính những hoài niệm về quê hương đã được người dân xa xứ cố gắng "tái hiện" cho đỡ nhớ nhà. "Chợ chồm hổm" chính là một hình thức hoài niệm, lại là một đặc trưng của người Việt đóng góp vào sự đa dạng của xứ sở đa văn hóa Mỹ.

Lê Đình Bì (New Orleans)

Luật lệ nghiêm ngặt của Mỹ đã giúp giảm rất nhiều tai nạn giao thông, những người đã có tí hơi men hầu như không dám cầm lái.

Có lần tôi chạy xe vào một trung tâm thương mại, đang kiếm chỗ đậu thì một chiếc xe lùi ra. Tôi thắng xe lại chờ, nhưng người lái chiếc xe đó chạy rất ẩu, chẳng lưu ý gì đến phía sau nên đã quẹt vào xe tôi. Cả hai xe đều thắng lại. Theo thói quen, tôi lấy máy ảnh ra ghi hình và cầm giấy viết để ghi tên người lái, số bằng lái xe. Tuy nhiên, cô vợ của người lái xe đó đã nhanh chóng chạy đến bên cạnh tôi và nói: "Cô ơi! Xin cô tha lỗi cho, ông chồng tôi chạy ẩu lắm, bị ticket hoài à. Thôi xin cô xem cần sửa chữa bao nhiêu thì tôi xin gửi tiền mặt sửa xe chứ đừng kêu cảnh sát lôi thôi lắm. Ông ấy bị phạt hoài rồi tiền bảo phí cứ tăng miết". Thấy người vợ có vẻ biết điều, vả lại xe mình cũng cũ, lại là người Việt với nhau nên tôi bỏ qua, không lấy tiền cũng không thưa kiện gì hết. Kể ra chuyện này, tôi muốn nói tới vấn đề an toàn giao thông và việc những người lái xe gốc Việt "ngán" cảnh sát giao thông đến mức nào, phản ảnh qua câu: "Ở Mỹ mà không có bằng lái, không có xe thì giống như người bị cụt chân".

Ở Mỹ, tôi đã chạy xe qua rất nhiều tiểu bang và nhận thấy ở California, cảnh sát rất gắt gao trong vấn đề ghi phạt (ticket) do lẽ ở đây cư dân đông đúc, tình trạng quá tải thường xảy ra trên các xa lộ vào những giờ cao điểm, nếu không cứng rắn thì sẽ có nhiều tai nạn giao thông. Tại California, nếu vi phạm luật giao thông thì sẽ bị cảnh sát phạt, tức cho một ticket. Trung bình mỗi giấy phạt là 200 USD. Ticket cho lỗi vượt đèn đỏ là 380 USD. Mỗi lần bị phạt sẽ bị cơ quan lộ vận (DMV) của tiểu bang "chấm" 1 điểm vào hồ sơ lái xe. Trong vòng 1 năm mà bị 4 điểm (hoặc 2 năm bị 6 điểm, 3 năm bị 8 điểm) thì sẽ bị thu bằng lái 6 tháng. Các hãng bảo hiểm sẽ căn cứ vào hồ sơ lái xe của bạn ở DMV mà gia tăng tiền bảo hiểm. Luật lệ ở đây cũng cho phép bạn được đi học một lớp "xóa ticket" (có đóng học phí) sau khi đã đóng tiền phạt với điều kiện là trong vòng 18 tháng, người phạm luật chưa hề dự một khóa tương tự. Sau khi học 8 giờ, tòa sẽ "xóa án" và DMV sẽ không ghi hồ sơ của bạn.

"Đi đêm có ngày gặp ma", lái xe nhiều thì thế nào cũng có ngày bị lãnh ticket. Có lần chạy trên xa lộ I-5 vào ban đêm ở Nam Cali, thấy đường hơi vắng, vả lại muốn thử xem cảnh sát có theo dõi được không, tôi đạp ga cho xe chạy 86 dặm/giờ (gần 140 km/giờ) trong khi quy định trên xa lộ đoạn này tốc độ tối đa 70 dặm/giờ. Thế là chỉ trong chốc lát, có ngay xe cảnh sát chớp đèn rượt theo. Tôi bị lãnh một ticket với tiền phạt 224 USD vì chạy quá tốc độ quy định (speeding) và bị ghi 1 điểm trong hồ sơ của DMV.

Cảnh sát phạt thẳng tay, nhất là với tội lái xe trong lúc say rượu (DUI) nên "dân nhậu" chỉ còn cách là "thuyền chìm tại bến", uống rượu ở đâu thì ngủ lại luôn, còn nếu muốn về nhà thì phải nhớ "mang" theo bà xã hay một người bạn gái để nhờ chở về. Đây cũng chính là lý do mà người gốc Việt khi qua sinh sống ở Mỹ đã giảm ngay tình trạng "sáng say chiều xỉn". Theo luật Mỹ, chỉ cần đo nồng độ rượu trong người ở mức 0,08 trở lên là người lái xe bị xem như "lái xe trong lúc say rượu". Mà có nhiều gì cho cam: chỉ cần uống 2 lon bia là "đạt" tới mức 0,08 rồi. Ai từng bị một lần thì tởn tới già. Tòa án và cảnh sát phạt "tới bến" luôn. Không những bị phạt nặng, bị thu bằng lái, mà còn buộc phải đi học về luật lệ giao thông, học về tiết chế rượu bia, về an toàn giao thông... Theo ước tính, nếu bị tòa kết tội "DUI" thì phải tốn khoảng 10.000 USD (160 triệu đồng VN) cho lần đầu tiên. Lái xe trong lúc say rượu mà lỡ gây tai nạn chết người thì bị kết tội cố sát. Theo các luật sư, những người tái phạm việc uống rượu lái xe cũng dễ bị tòa án di trú Mỹ ra án lệnh trục xuất. Tôi có anh bạn làm nghề báo, một hôm vì ham vui anh uống chỉ 3 chai bia nhưng khi lái xe về thì bị cảnh sát "vịn", và thế là phải ra tòa về tội lái xe trong lúc say rượu. Sự việc đã qua gần nửa năm nhưng anh vẫn cứ áy náy, ít dám lái xe đi đâu xa. Anh thường nói: "Từ nay xin chừa, một giọt rượu cũng không".

Với khoảng 300 triệu chiếc xe chạy trên vạn nẻo đường nước Mỹ mỗi ngày, nếu luật lệ giao thông và nhân viên cảnh sát không nghiêm, thiệt hại do tai nạn giao thông ở Mỹ sẽ là con số khổng lồ. Thế nên, dân chúng rất hậu thuẫn cảnh sát trong việc duy trì an toàn giao thông và hiệu quả rất rõ. Theo Báo San Jose Mercury News ngày 24.3.2008: năm 2007, trên xa lộ 17 ở Bắc Cali nối liền Santa Cruz với Silicon Valley, có 478 tai nạn giao thông với chỉ 1 người chết, giảm nhiều so với 896 vụ và 5 người chết hồi năm 1998.

(Theo Tuyết Linh - từ Califonia)