Thủ đô Hoa Kỳ Washington, D.C. có rất nhiều đài kỷ niệm nhằm vinh danh tưởng nhớ những vị tổng thống có công với đất nước, những chiến sĩ hy sinh trong các cuộc chiến như Tháp Washington, Ðài Tưởng Niệm Lincoln, Ðài Tưởng Niệm Jefferson, Ðài Tưởng Niệm Chiến Sĩ Ðệ Nhị Thế Chiến, Chiến Tranh Việt Nam, Chiến Tranh Triều Tiên. Tất cả những đài tưởng niệm, dinh Tổng Thống, tòa nhà Quốc Hội, Tối Cao Pháp Viện cũng như các viện bảo tàng đều nằm trên dãy đất công viên xanh mát National Mall bên cạnh dòng sông Potomac ở trung tâm thủ đô Washington, D.C..

Bia đá đen tưởng niệm cựu chiến binh Việt Nam và tháp Washington.

National Mall

Du khách đến viếng Washington, D.C. chắc không ai không đến National Mall là một công viên ở trung tâm thành phố? Tôi cũng vậy, hầu như là không ngày nào mà không có mặt ở National Mall để rồi từ đó bắt đầu đi thăm những nơi khác. Vậy cũng nên tìm hiểu một chút về công viên quốc gia này. Ðầu tiên dãy đất dài này người ta định xây dựng một đại lộ to lớn như đại lộ Champs Élysées ở Paris. Theo bản vẽ năm 1791 của Pierre Charles L'Enfant, kỹ sư Công Chánh, kiến trúc sư người Mỹ nhưng sinh ở Pháp, khu đất này là một đại lộ “Grand Avenue” dài 1 mile (1.6km) rộng 400 feet (120m) với những hàng cây cao trồng dọc theo hai bên đường bắt đầu từ điện Capitol kéo dài về hướng Tây và chấm dứt bằng một vòng xoay có đặt tượng quốc phụ George Washington cỡi ngựa ở ngay phía Nam của Bạch Cung. Ðại lộ này không bao giờ được xây dựng và tượng George Washington cỡi ngựa cũng không có mà thay vào đó là Ðài Kỷ Niệm Washington với tháp cao kiểu Ai Cập được đặt ở giữa, ngày nay thường được gọi là tháp bút chì vì phía trên nhọn như đầu bút chì. Ðến đầu những năm 1850 Andrew Jackson Downing nhà thiết kế vườn cảnh (landscape) bắt tay trồng cây cho khu đất National Mall. Năm 1901 trong chiến dịch chỉnh trang toàn diện thành phố để chào đón thiên niên kỷ mới, người ta đã thay đổi chiều rộng 400 feet “Grand Avenue” bằng 300 feet bãi cỏ xanh với đường xe và hai bên là hai hàng cây American Elms. Ngày nay National Mall không chấm dứt ở Ðài Kỷ Niệm Washington mà bao gồm luôn khu công viên West Potomac ra đến tận bờ sông có Ðền Kỷ Niệm Lincoln.

Ðài Tưởng Niệm Washington ở trung tâm thủ đô Washington DC.

Quảng trường Thiên An Môn là diện mạo của Trung Quốc thì National Mall là trái tim của nước Mỹ. National Mall rộng lớn nằm ngay trước Quốc Hội, tòa Bạch Ốc và giữa những đền đài anh hùng dân tộc, những bảo tàng lưu trữ những báu vật lịch sử quốc gia nên National Mall được chọn là nơi tổ chức những buổi lễ long trọng như Lễ Tuyên Thệ Nhậm Chức Tổng Thống, Lễ Quốc Khánh bắn pháo bông ở Washington Monument và những lễ hội truyền thống hàng năm như Hội Hoa Anh Ðào, Hội Thả Diều của viện Smithsonian tổ chức. National Mall cũng được nhiều đảng phái, phong trào chọn làm nơi cất tiếng nói, biểu dương lực lượng quần chúng, trong lịch sử đã có những cuộc biểu tình lớn lao như đòi hỏi công ăn việc làm, nhân quyền cho người da đen ngày 28 tháng 8, 1963 mà Mục Sư Luther King, Jr. đã đọc bài diễn văn “Tôi Có Một Giấc Mơ,” cuộc biểu tình chống chiến tranh Việt Nam ngày 15 tháng 10, 1969, cuộc tuần hành cho đời sống phụ nữ năm 2004 và chống chiến tranh Iraq ngày 27 tháng 1, 2007 v.v...

Tháp Washington

Trên công viên National Mall gần tòa Bạch Cung là Ðài Tưởng Niệm Washington (Washington Monument) xây theo kiểu cột tháp xem giờ (obelisk) của người Ai Cập ngày xưa bằng đá hoa cương trắng lấy từ vài nơi ở miền Ðông nước Mỹ. Tháp được bắt đầu xây từ năm 1848 nhưng mãi đến năm 1884 mới hoàn tất sau một khoảng thời gian ngưng trệ vì hết tiền, vì cuộc nội chiến. Người vẽ kiểu kiến trúc tháp là kiến trúc sư Robert Mills đã chết 30 năm trước khi tháp hoàn thành. Tháp cao 555 feet (169m) là kiến trúc cao nhất thế giới thời ấy qua mặt nhà thờ Cologne ở Ðức trước đây đã từng giữ ngôi vị này. Năm 1889 tháp Washington bị đánh bại bởi tháp Eiffel vừa hoàn thành ở Paris.

Tượng Abraham Lincoln trong đền tưởng niệm.

George Washington (1732-1799) là tổng thống đầu tiên của Hoa Kỳ từ 1789 đến 1797 và là tư lệnh quân đội trong cuộc chiến tranh với Anh giành độc lập từ 1775 đến 1783 nên ông được xem là cha già của dân tộc. Là một vị tướng của quân đội lãnh đạo cuộc đấu tranh cách mạng giành độc lập, không nổi bật vì tài năng lỗi lạc mà vì cách thức giải quyết vấn đề sáng suốt và thận trọng. Ông đoàn kết nhiều tiểu bang có những khác biệt thành một khối thống nhất để lập nên Hợp Chủng Quốc Hoa Kỳ. Sau khi ông vừa qua đời được 5 ngày, Quốc Hội Hoa Kỳ đã đồng thanh ra nghị quyết tuyên bố về ông, “Ðứng đầu trong chiến tranh, đứng đầu trong hòa bình và đứng đầu trong trái tim của toàn dân.”

Khu Tưởng Niệm Chiến Binh Triều Tiên.

Việc xây đài tưởng niệm ông Washington đã có kế hoạch từ năm 1832 nhân dịp kỷ niệm 100 năm sinh nhật ông và người ta đã thành lập quỹ xây đài cũng như mở cuộc thi vẽ kiểu vào năm 1836. Người thắng giải là kiến trúc sư Robert Mills với bản vẽ cây cột cao Ai Cập (Hy Lạp cũng có nhiều cây trụ xem giờ này nên nhiều tài liệu ghi là “cột Hy Lạp”) phía dưới là đền thờ nhiều dãy cột bên trên có tượng ông Washington ngồi trên ngựa và trong đền là 30 vị anh hùng trong chiến tranh giành độc lập. Ðồ án này phải tốn trên 1 triệu đồng trong khi quỹ quyên góp chỉ mới có $87,000. Người ta mới bắt đầu xây cây cột trước với hy vọng rằng sẽ lần hồi quyên góp đủ số để xây đền thờ sau. Năm 1861 cuộc nội chiến Nam Bắc bùng nổ khiến việc xây cất tạm ngưng trong khi tháp chỉ mới xây được 1/3 chiều cao. Năm 1876 nhân dịp kỷ niệm 100 năm ngày Tuyên Bố Ðộc Lập, Quốc Hội chuẩn thuận chi $200,000 để tiếp tục xây phần tháp đang dang dở và đền thờ phía dưới cột. Có dư luận bài bác kiểu đền thờ phía dưới nên lại phải thi vẽ kiểu lại. Có 5 bản vẽ mới được đệ nạp nhưng sau khi xem xét Quốc Hội không đồng ý một bản nào và muốn quay trở lại kiểu ban đầu của Robert Mills và tuyên bố cứ hoàn thành ngọn tháp trước rồi sau sẽ tính. Vì công tác đình trệ quá lâu người ta đã quen mắt với ngọn tháp đơn độc, trở thành biểu tượng của thủ đô nên cuối cùng người ta đồng ý bỏ các phần còn lại.

Ðài Tưởng Niệm Jefferson bên hồ Tidal Basin.

Ngày nay tháp nằm trên một đồi cỏ thoai thoải cao được bao quanh bằng những cột cờ Hoa Kỳ, hàng ngày người ta sắp hàng để vào bên trong và đi thang máy lên phần chóp có hình kim tự tháp, nơi đây có cửa sổ nhỏ để nhìn xuống thành phố phía dưới. Lên tháp ngắm cảnh miễn phí nhưng phải có vé trong tay và vé này cùng ngày có ghi rõ giờ. Muốn lấy vé du khách phải đến Washington Monument Lodge ở đường 15th Street nơi đây mở cửa phân phối vé từ lúc 8 giờ 30 sáng. Mỗi người có thể lấy tối đa 6 vé. Ðến trước lấy trước (first come first serve) và người ta phân phối đến khi hết vé trong ngày, do đó mùa Hè phải đến lấy vé sớm, 7 giờ sáng đã thấy người ta sắp hàng ở đây rồi. Có thể đặt vé trước qua mạng National Park Service bằng trang nhà www.recreation.gov hay gọi số 1-877-444-6777 cho vé từng người hay số 1-877-559-6777 cho vé từng nhóm đông người. Mỗi vé qua mạng hay điện thoại phải trả lệ phí Service là $1.50. Vé được giao ở Washington Monument Lodge trong ngày viếng tháp ở cửa sổ “Will Call.” Tháp Washington mỗi năm chỉ đóng cửa 2 ngày là 4 tháng 7 và 25 tháng 12, giờ mở cửa từ 9 giờ sáng đến 4 giờ 45 chiều. Có một số quy định về an ninh khi vào bên trong tháp như không được mang theo thú vật, túi xách lớn, xe đẩy em bé, đồ ăn thức uống, vũ khí như dao, súng. Nếu mang theo các trang cụ y khoa như máy trợ tim, máy thở v.v... phải nói với nhân viên an ninh khi vào cửa.

George Washington có công nhiều nhất đối với nước Mỹ nên nhiều người cho rằng chỉ cần nhớ tên ông là thi đậu quốc tịch Mỹ dễ dàng. Vào thi viên chức phụ trách thi quốc tịch Mỹ hỏi: “Ai là tổng thống đầu tiên của nước Mỹ?” Trả lời là “Washington!” Hỏi câu kế,“Thủ đô Hoa Kỳ tên gì?” Trả lời cũng “Washington!” Hỏi câu khác, “Tướng chỉ huy chiến tranh giành độc lập cho Hoa Kỳ từ người Anh?” Cũng trả lời “Washington!” Thường chỉ 3 câu là đậu quốc tịch rồi nhưng nếu gặp viên chức khó, hỏi thêm câu nữa “Giấy bạc One Dollar có hình ai?” Lại cũng “Washington!”

Ðài Tưởng Niệm Lincoln

Cuối National Mall ở hướng Tây cạnh bờ sông Potomac là Ðài Tưởng Niệm Lincoln (Lincoln Memorial) vị Tổng Thống Thứ 16 (1861-1865) của Hoa Kỳ. Abraham Lincoln (1809-1865) bãi bỏ chế độ nô lệ, giải phóng người da đen và đưa đất nước qua cuộc nội chiến Bắc Nam và cuối cùng ông bị ám sát chết trong lúc còn đang tại chức. Ðài tưởng niệm ông do kiến trúc sư Henry Bacon thiết kế theo kiểu đền thờ Hy Lạp được khánh thành năm 1922, bên trong đền có tượng ông to lớn ngồi trên ghế rất sống thực do điêu khắc gia Daniel Chester French thực hiện. Ðền phía ngoài ốp đá cẩm thạch có tất cả 38 cột tròn tượng trưng cho 36 tiểu bang gia nhập Liên Hiệp (Union) lúc ông Lincoln mất và 2 cột dùng làm cổng đền. Phía trên đền có những hàng hoa văn trang trí khắc tên 36 tiểu bang vừa nói. Ai sống trên đất Mỹ hoặc những nơi “đồng đô đắt hàng” đều có cất giữ hình ảnh ông Lincoln và đền ông trong túi hoặc ví bóp vì hình ảnh đền và ông Lincoln có trên đồng xu One Cent và tờ giấy bạc 5 Dollar.

Phía trước đài tưởng niệm là Hồ Phản Chiếu (Reflecting Pool) nơi du khách thường dạo chơi chụp ảnh cũng như tập trung trong các cuộc biểu tình. Chính tại trước đền Lincoln, Mục Sư Martin Luther King Jr. đã đọc bài diễn văn lịch sử “I Have a Dream” ngày 28 tháng 8, 1963 trước khoảng 250,000 người trong cuộc “tuần hành về thủ đô cho công ăn việc làm và tự do” cao điểm của phong trào đòi hỏi dân quyền “American Civil Rights Movement.” Bên cạnh Hồ Phản Chiếu phía Bắc có Ðài Tưởng Niệm Cựu Chiến Binh Việt Nam (Vietnam Veterans Memorial) là một bia đá đen có khắc 58,159 tên họ của những quân nhân Mỹ đã bỏ mình trong cuộc chiến Việt Nam. Trong khu tưởng niệm còn có tượng 3 người lính và tượng người nữ quân nhân y tá chăm sóc cho một thương binh. Phía Nam Hồ Phản Chiếu có Ðài Tưởng Niệm Cựu Chiến Binh Triều Tiên (Korean War Veterans Memorial) và Ðài Tưởng Niệm Ðệ Nhị Thế Chiến (National World War II Memorial).

Ðài Tưởng Niệm Jefferson

Bên bờ phía bên kia hồ Tidal Basin nằm giữa rừng cây anh đào Nhật là Ðài Tưởng Niệm Jefferson (Jefferson Memorial). Thomas Jefferson (1743-1826) là Tổng Thống Thứ 3 của Hoa Kỳ (1801-1809) là tác giả chính của Bản Tuyên Ngôn Ðộc Lập công bố năm 1776, ý tưởng chính trị của ông là lý thuyết Cộng Hòa chống lại chủ nghĩa đế quốc của nước Anh và là thể chế dân chủ của nước Mỹ sau này. Ông được người Mỹ xem như là một trong những người cha khai sáng đất nước. Ðài Tưởng Niệm Jefferson theo kiểu bán cổ điển (neoclassical) là kiến trúc nhiều cột (kiểu đền La Hy) với vòm mái hình bán cầu màu trắng được vẽ kiểu bởi John Russell Pope và được xây bởi nhà thầu ở Philadelphia là Tyler Nichols và hoàn thành năm 1943. Trong đền có tượng ông Jefferson đứng bằng đồng được bổ sung vào năm 1947 do điêu khắc gia Rudulph Evans sáng tác. Khi hoàn thành đền tưởng niệm được xem là danh thắng đẹp hùng vĩ nhất thủ đô vì nằm giữa rừng anh đào và soi bóng trên hồ nước phẳng lặng.

Ðến Washington DC phải viếng các đền tưởng niệm và vào xem các viện bảo tàng. Muốn đến những nơi này là phải ra dãy công viên quốc gia National Mall. Nhiều người ra công viên này thấy sông nước hoa lá hữu tình, thắng cảnh đền đài quy mô hoành tráng mải mê ngắm cảnh mà quên đi các nhà bảo tàng với không biết bao nhiêu quốc bảo quý giá. Ðến khi vào xem thì đã hết giờ! Nên nhớ các nhà bảo tàng đóng cửa lúc 5 giờ chiều còn National Mall và các đền tưởng niệm đi viếng buổi chiều trời mát và đêm đến đèn chiếu sáng rực rỡ. Vì vậy nên “tranh thủ” xem các nhà bảo tàng trước, 5 giờ ra ăn tối rồi “đường mây rộng thênh thang cử bộ” dạo bước trên công viên quốc gia hoa lá hữu tình, chèo thuyền trên hồ Tidal Basin hay vào thăm các đền tưởng niệm.

Trịnh Hảo Tâm

Nhà Triển Lãm Nghệ Thuật Quốc Gia (National Gallery of Art) ở Washington DC là một trong những viện bảo tàng nghệ thuật lớn trên thế giới, mở cửa cho công chúng vào xem miễn phí quanh năm (chỉ đóng cửa 2 ngày lễ lớn là Giáng Sinh và ngày đầu năm). Nhà triển lãm thuộc chính quyền Hoa Kỳ nhưng không trực thuộc Viện Smithsonian như hầu hết nhà bảo tàng ở Washington DC, tọa lạc ở National Mall và cơ sở có hai tòa nhà nằm cạnh nhau: tòa nhà cũ ở hướng Tây trưng bày những họa phẩm từ thế kỷ 13 đến thế kỷ 18 và tòa nhà mới ở hướng Ðông tàng trữ và triển lãm nghệ thuật đương đại.

Tòa nhà mới phía Ðông của Nhà Triển Lãm Nghệ Thuật Quốc Gia.

Nhà Triển Lãm Nghệ Thuật là viện bảo tàng nghệ thuật quốc gia được thành lập năm 1937 với ngân quỹ xây cất và các tác phẩm nghệ thuật trưng bày ban đầu do ông Andrew W. Mellon hiến tặng. Sau đó những bộ sưu tầm khác do nhiều người lần lượt bổ sung tặng cho nhà nước được trưng bày ở đây gồm có các họa phẩm, bản vẽ, ấn phẩm, ảnh chụp, tượng điêu khắc, huy chương và những món trang trí nghệ thuật bắt nguồn từ nền nghệ thuật Tây Âu từ thời Trung Cổ cho đến ngày nay trong đó có một tác phẩm hội họa của nhà danh họa Leonardo da Vinci duy nhất trên lục địa Mỹ Châu.

Nhà Triển Lãm Nghệ Thuật Quốc Gia ở Washington DC.

Lịch sử thành lập nhà triển lãm nghệ thuật

Nhà tài chánh và ngoại giao Andrew W. Mellon từ Ðệ Nhất Thế Chiến đã sưu tầm tìm mua nhiều họa phẩm và tượng điêu khắc để làm của riêng cho mình nhưng vào cuối thập niên 1920, ông âm thầm dự định muốn chuyển bộ sưu tầm nghệ thuật của mình trở thành viện trưng bày nghệ thuật của quốc gia Hoa Kỳ. Kế hoạch của ông lại rõ hơn khi người ta thấy vào năm 1930 ông cho thành lập Quỹ Từ Thiện Giáo Dục mang tên ông và quỹ này trở thành chủ nhân hợp pháp của viện trưng bày nghệ thuật mà ông đang thực hiện. Năm sau quỹ từ thiện này lần đầu tiên đã tiếp nhận 21 bức tranh từ Viện Bảo Tàng Hermitage ở St. Petersburg (Nga) kể cả tác phẩm “Alba Madonna” của danh họa Raphael và “The Annunciation” của Jan van Eyck. Trước đó ít lâu ông Mellon có tiếp xúc với vị tổng thư ký mới nhậm chức của Viện Smithsonian là Charles Greeley Abbot và năm 1931 ông Mellon được đề cử làm một thành viên trong hội đồng quản trị Viện Trưng Bày Nghệ Thuật Quốc Gia thuộc Viện Smithsonian.

Khu trưng bày điêu khắc trong nhà triển lãm nghệ thuật

Khi giám đốc viện này về hưu, ông Mellon muốn ông Abbot đừng bổ nhiệm giám đốc mới vì ông dự định sẽ tặng viện nghệ thuật này một cơ sở mới với kinh phí mở rộng thêm bộ sưu tập để Viện Trưng Bày Nghệ Thuật Quốc Gia có một bộ mặt mới. Tuy nhiên vì vụ án thuế má của ông liên quan đến việc mua các bức họa từ Bảo Tàng Hermitage khiến kế hoạnh phải thay đổi và năm 1935 trên báo Washington Star ông tuyên bố thành lập nhà trưng bày mới tách ra khỏi Viện Smithsonian. Tháng 1, 1937, Quốc Hội ban hành đạo luật chuẩn thuận đề nghị của ông và cho xây nhà bảo tàng mới trên National Mall. Nhà bảo tàng nghệ thuật mới này tự điều hành, không thuộc Viện Smithsonian nhưng mang tên cũ của nhà bảo tàng nghệ thuật của Smithsonian là “National Gallery of Art” và nhà bảo tàng của Smithsonian đổi tên thành “National Collection of Fine Art” (hiện giờ là Smithsonian American Art Museum cũng tọa lạc gần đó về phía Tây).

Bức tranh “Ginevra de' Benci” vẽ năm 1476 của Leonardo da Vinci trưng bày trong nhà triển lãm.

Nhà Triển Lãm Nghệ Thuật Quốc Gia được giao cho kiến trúc sư John Russell Pope (ông này cũng là tác giả của Ðài Tưởng Niệm Jefferson) xây dựng. Ngày 17 tháng 3, 1941, việc xây cất hoàn tất và Tổng Thống Franklin D. Roosevelt khánh thành nhưng cả hai ông Mellon và Pope không được chứng kiến vì đã chết trong tháng 8, 1937, hai người chết cách nhau không đầy 24 tiếng đồng hồ chỉ 2 tháng sau khi việc xây cất được khởi công. Nhà bảo tàng nghệ thuật này thời đó là kiến trúc lớn nhất bằng đá hoa cương tọa lạc trên nền cũ của nhà ga xe lửa Ðường Số 6 là nơi tổng thống thứ 20 của Mỹ là James Garfield bị ám sát năm 1881.

Nhà Triển Lãm Nghệ Thuật Quốc Gia sau khi mở cửa được nhiều người hưởng ứng và hiến tặng các tác phẩm nghệ thuật cũng như tài chánh với tính cách cá nhân như 2 người con ông Mellon là Paul Mellon và Ailsa Mellon Bruce, Samuel H. Kress, Rush H. Kress, Chester Dale, Joseph Widener, Lessing J. Rosenwald, Edgar William và Bernice Chrysler Garbisch.

Tòa nhà triển lãm phía Ðông được xây vào thập niên 1970 trên phần đất còn lại Quốc Hội đã cấp với sự tài trợ kinh phí của hai người con ông Mellon. Ðược xây bởi kiến trúc sư I.M. Pei, kiến trúc kiểu dáng tân thời này được Tổng Thống Jimmy Carter khánh thành ngày 1 tháng 6, 1978. Tòa nhà mới này dùng để trưng bày những tác phẩm đương đại bao gồm tranh ảnh, bản vẽ, tượng hình và ấn phẩm cũng như làm nơi nghiên cứu nghệ thuật và các văn phòng. Phần cuối cùng được thêm vào quần thể Nhà Triển Lãm Nghệ Thuật Quốc Gia là khu vườn tượng điêu khắc “National Gallery of Art Sculpture Garden” ở về phía Tây được mở năm 1999, đây là khu vườn ngoài trời có những bức tượng nghệ thuật theo phong thái mới, những cây cảnh bông hoa và một hồ nước mùa Ðông nơi đây làm sân chơi trượt tuyết.

Khu vườn trong nhà triển lãm nghệ thuật.

Chúng tôi đến thăm Nhà Triển Lãm Nghệ Thuật Quốc Gia vào buổi sáng sau khi ra khỏi trạm xe điện ngầm Smithsonian. Vào tòa nhà chính là West Building bằng phía dãy công viên cỏ xanh National Mall, tòa nhà hoàn thành năm 1941 bên ngoài cẩn đá hoa cương màu hồng lấy từ Tennessee với kiểu kiến trúc Tân Cổ Ðiển (Neoclassical) tiền diện là gian nhà theo kiểu Hy Lạp với 8 cột to chống mái nhà hình tam giác. Hai dãy nhà chạy dài cân đều hai bên và giữa là gian đại sảnh phía trên có mái vòm hình bán cầu theo kiểu đền Pantheon ở Rome. Bên trong tòa nhà phía Tây trưng bày những họa phẩm sơn dầu của Âu Châu từ thời Trung Cổ cho đến cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20 là những bức tranh của các họa sĩ Mỹ. Tôi không rành mấy về nghệ thuật nhưng nghe người ta nói nơi đây giá trị nhất là những bức tranh Ý thời Phục Hưng (Italian Renaissance) nên vừa vào là lấy bản đồ tòa nhà và tìm xem các bức tranh thời Phục Hưng. Quả không sai khu triển lãm tranh thời Phục Hưng rất đông du khách và cũng không thiếu nhân viên an ninh. Tác phẩm lớn nhất là bức “Maest” khổ 84 x 156 inches (213 x 396cm) của Duccio di Buoninsegna vẽ trong năm 1308 đến 1311 là bức hoành phi để phía sau bàn thờ diễn tả Ðức Bà Mary ngồi bế Chúa Hài Ðồng chung quanh là các thánh. Chất liệu bức tranh là dầu sơn có đặc tính phản chiếu ánh sáng (pigment) trộn với lòng đỏ trứng và kim sa (vụn vàng), nhìn bức tranh rất óng ánh và thay đổi ánh sáng khi người xem di chuyển. Nguyên gốc bức tranh là từ thành phố Siena bên Ý Ðại Lợi. Tác phẩm khác là “Adoration of the Magi” là tranh tròn vào thế kỷ 15 của 2 họa sĩ Fra Angelico và Fhilippo Lippi diễn tả 3 nhà hiền triết đi viếng Chúa Hài Ðồng ở Bethlehem, màu sắc tươi thắm huy hoàng. “Magi” ở đây có nghĩa là nhà hiền triết. Cùng chủ đề này ở nhà bảo tàng cũng có tranh của Botticelli (1445-1510) cũng họa sĩ người Ý. Bức “Adoration of the Shepherds” của Giorgione (1477-1510) tả hai người chăn dê đi viếng Chúa Hài Ðồng, bức tranh “The Feast of the God” của Giovanni Bellini.

Người ta chú ý xem nhiều nhất là bức tranh của Leonardo da Vinci trưng bày nơi đây có tên là “Ginevra de' Benci” (1457-1520) vẽ năm 1476 khuôn mặt phụ nữ cùng tên thuộc dòng dõi quí tộc được người cùng thời ở Florence ngưỡng mộ sự thông minh của cô. Bức tranh khổ nhỏ (14 x 15 inches) này nhìn gần giống như bức “Mona Lisa” cùng tác giả đang trưng bày ở Viện Bảo Tàng Louvre Paris, với chất liệu bằng sơn dầu trên gỗ được Nhà Triển Lãm Nghệ Thuật mua với giá 5 triệu USD từ Princely House ở tiểu quốc Liechtenstein (Âu Châu). Ðây là giá cao nhất cho một bức tranh thời đó được mua từ quỹ của Ailsa Mellon Bruce để lại và là bức tranh duy nhất của Leonardo da Vinci trên lục địa Mỹ Châu, hiện ông còn khoảng 17 bức trên thế giới. Nói về Ailsa Mellon Bruce (1901-1969) giống cha là Andrew W. Mellon bà cũng là người yêu nghệ thuật, vừa đẹp vừa giàu có. Bà kết hôn với một người sau trở thành đại sứ Mỹ ở Anh quốc nhưng sau đó ly dị. Khi bà qua đời năm 1969 để lại 153 bức tranh phần nhiều của các họa sĩ Pháp và bà cống hiến tất cả cho Nhà Triển Lãm Nghệ Thuật Quốc Gia do cha sáng lập.

Ở tòa nhà chính phía Tây còn có những họa phẩm của Jan Vermeer, Rembrandt van Rijn, Claude Monet, Vincent Van Gogh. Về tượng điêu khắc ở đây không nhiều như tranh, có các tác phẩm của 2 nghệ sĩ người Pháp là Auguste Rodin và Edgar Degas.

Tòa nhà mới phía Ðông triển lãm về nghệ thuật đương đại trong đó có hàng chục bức tranh lập thể của Pablo Picasso (1881-1973) sanh ở Tây Ban Nha nhưng chết ở Pháp và thọ 91 tuổi. Ông này trước cũng có vẽ những tranh cổ điển nhưng sau chuyển sang vẽ theo lối lập thể (Cubism) dùng hình khối để diễn tả con người và trừu tượng theo cái nhìn của ông. Ông sang Paris năm 1900 và giao thiệp với nhiều thi văn nghệ sĩ trong số đó có thi sĩ Max Jacob người giúp Picasso học văn chương, ngôn ngữ. Picasso ở chung phòng với Jacob vì phòng chật chỉ có một cái giường nên thi sĩ Jacob ngủ ban đêm, Picasso phải thức làm việc vẽ tranh. Vì nghèo không có tiền nên hầu hết các bức tranh của Picasso vẽ thời đó đều đốt để sưởi ấm căn phòng ! Ngoài Picasso còn có tác phẩm của Henri Matisse, Jackson Pollock, Andy Warhol, Roy Lichtenstein và Alexander Calder ông này là nhà điêu khắc tạo hình người Mỹ sáng chế ra nghệ thuật bằng những hình thể treo trên không (gọi là mobile). Tòa nhà phía Ðông chú trọng về nghệ thuật mới, trừu tượng nên thuộc loại cổ điển như tôi không thích mấy vì xem không hiểu gì! Cũng như có một bức họa của Picasso đề tựa nghe rất hấp dẫn là “Nude Woman” tìm tới xem thì như... một đống sắt vụn chẳng thấy người đâu! Không bằng 4 bức ảnh “Cung Ðàn Mạt Pháp” của Dân Huỳnh mới triển lãm ở Bolsa với cô người mẫu Việt da thịt đầy... ấn tượng!

Giữa hai tòa nhà nối nhau bằng một đường hầm rộng rãi nằm dưới đường số 4 (4th Street) gọi là “Concourse” trang trí rất đẹp với hàng ngàn ngọn đèn, có lối đi di động để du khách đỡ vất vả. Hành lang đường hầm có gian hàng bán đồ kỷ niệm, tiệm sách, quán cà phê “Cascade Café” phía dưới tòa nhà phía Ðông nhìn ra thác nước đổ xuống trên một bức tường. Quán có thức ăn nhẹ, giá cả không đắt, là nơi lý tưởng để nghỉ chân, thư giãn, nhìn thác để... “Ðêm thấy ta là thác đổ” (tên một bản nhạc của TCS).

Nhà hàng lớn nhất ở tầng dưới tòa nhà phía Tây có tên là “Garden Café” thực đơn thay đổi tùy theo mùa, hôm chúng tôi đến phục vụ thực đơn Pháp có rượu vang, Buffet với giá 19.75 USD có súp củ hành, xà lách, pa tê gan gà, thịt nguội “Jambon de Bayonne,” gà nấu rượu và nhiều thứ phó mát chánh gốc Pháp.

Viếng thăm nhà triển lãm nghệ thuật vài bà du khách Mỹ than phiền kiểm soát an ninh ở Nhà Triển Lãm Nghệ Thuật Quốc Gia quá khó khăn như trước khi vào cửa bị khám xét tất cả những món đồ mang theo, không được mang vào bóp xách hay món đồ lớn hơn kích thước 17 x 26 inches (43 x 66cm) (có thể gởi miễn phí ở phòng kiểm soát ngay các cửa vào). Học sinh không được mang túi sách (pack bag) trên lưng, em bé không được mang trước bụng hay nải sau lưng (có xe đẩy em bé miễn phí). Không được dùng điện thoại di động trong nhà triển lãm. Máy ảnh cá nhân thì được phép dùng trừ những nơi có bảng cấm nhưng không được dùng chân chống hoặc chân 3 càng. Không được ăn uống ngoài phạm vi các quán ăn, quán cà phê. Các bà than phiền rằng nhân viên an ninh thiếu thiện cảm nhưng cũng phải thông cảm vì bên trong nhà triển lãm chứa đựng hàng ngàn bức tranh quý giá như riêng bức “Ginevra de' Benci” của Leonardo da Vinci 40 năm trước còn phải mua với giá 5 triệu đô la!

Nhà Triển Lãm Nghệ Thuật Quốc Gia ở Washington DC tọa lạc ở đường số 4 và Constitution Avenue NW, Washington, DC 20565, có địa chỉ liên lạc thư từ là 2000B South Club Drive, Landover, MD 20785, số điện thoại (202) 737-4215 và trang nhà là www.nga.gov. Nhà triển lãm mở cửa 363 ngày một năm chỉ trừ ngày 25 tháng 12 và 1 tháng 1 Dương Lịch, 7 ngày một tuần từ 10 giờ sáng đến 5 giờ chiều, ngày Chủ Nhật từ 11 giờ sáng đến 6 giờ chiều. Hoàn toàn miễn phí.

Là một trong những nhà bảo tàng nghệ thuật lớn trên thế giới, Nhà Bảo Tàng Nghệ Thuật Quốc Gia là nơi du khách cần phải xem khi viếng thăm thủ đô Washington DC. Nhà bảo tàng chú trọng về nghệ thuật Âu Châu là nơi nền văn hóa Hoa Kỳ chịu ảnh hưởng nhiều nhất, rất xứng đáng là nhà bảo tàng nghệ thuật mang tầm vóc đại diện cho quốc gia.

Trịnh Hảo Tâm